İranlı düşünür Murtaza Mutahharî, modern çağın kimlik bunalımlarını ve ahlaki dağılmasını analiz eden en önemli İslam filozofları arasında yer almaktadır. Ona göre sorun, Batı’nın ilerlemesinde değil; Müslüman toplumların taklitçi modernleşme anlayışında yatar.
İslami Kimliğin Yeniden İnşası
Mutahharî, modern insanın yaşadığı krizi “köklerinden kopmanın doğurduğu içsel boşluk” olarak tanımlar.
Onun ifadesiyle:
İnsan kendisini unuttuğunda, eşyanın esiri olur. Bu, modern çağın en büyük trajedisidir.
Murtaza Mutahharî
Bu yabancılaşmanın temel nedeni, insanın aşkın değerlerle bağının zayıflaması ve yaşamın salt maddi fayda üzerine kurulu bir düzene sıkışmasıdır. Mutahharî’ye göre çözüm, İslam’ın özgün kaynaklarına dönüş, yani insanın kendi değer evrenini yeniden keşfetmesidir.
Taklitçi Modernleşmeye Eleştiri
Mutahharî, Doğu toplumlarının modernleşmeyi “fikir üretmeden taklit etmek” şeklinde yorumlamasına karşı çıkar.
Ona göre Batı’dan teknoloji almak sorun değildir; sorun, Batı’yı bilinçsizce bütüncül bir model olarak kopyalamaktır.
Bir millet başkasının düşüncesiyle yaşayamaz; düşünce ithal edilmez, inşa edilir.
Bu bağlamda Mutahharî, Müslüman toplumları kendi entelektüel mirasını yeniden okumaya, tarihsel özgüvenini canlandırmaya çağırır.
Gelenek ile Modernlik Arasında Üretken Bir Sentez
Mutahharî ne romantik bir gelenekçidir ne de radikal bir modernist. O, hareketli bir gelenek anlayışına sahiptir:
- Kökleri sabit olan,
- Ama zamanın ihtiyaçlarıyla uyumlu şekilde dönüşebilen bir gelenek.
Mutahharî’nin çizdiği çerçeve, “eskiyi aynen koruma” ile “yeniyi körü körüne benimseme” arasındaki üçüncü yolu temsil eder:
İslam, ilke olarak sabittir; fakat bu ilkeleri hayata geçirme biçimleri dinamiktir.
Bu yaklaşım, hem modern düşüncenin birikiminden yararlanmayı hem de İslam’ın değer bütünlüğünü korumayı hedefler.
İslamî Kimliğin Çağdaş Bir Yorumu
Mutahharî’nin analizleri, bugün Ortadoğu’da yaşanan sosyal ve kültürel tartışmalara hâlâ ışık tutuyor.
Onun düşüncesinin merkezinde:
- Ahlaki temelli bir toplum vizyonu,
- Kendi kaynaklarına güvenen bir kimlik inşası,
- Eleştirel ama özgüvenli bir modernleşme anlayışı yer alıyor.
Bu sebeple Mutahharî, modern İslami düşüncenin hem teorik hem de pratik düzeyde en güçlü referanslarından biri olmaya devam ediyor.
Yorumlar