Farklılık alanlarının kesiştiği ve yer değiştirdiği aralıklarda – yani geçiş alanlarında – ulusallık, toplumsal çıkar ya da kültürel değer gibi öznelerarası ve kolektif deneyimler müzakere edilir.
Özneler nasıl ‘arada’, ya da farkların (genellikle ırk/sınıf/cinsiyet vb. olarak telaffuz edilen) toplamının ötesinde oluşur? Farklılığın temsili, önceden verilmiş etnik ya da kültürel özelliklerin geleneğin sabit levhasına kazınmış bir yansıması olarak alelacele okunmamalıdır. Azınlık bakış açısından kültürel farkın toplumsal ifadesi, tarihsel dönüşüm anlarında ortaya çıkan kültürel melezlikleri yetkilendirmeye çalışan karmaşık ve sürekli bir müzakeredir.
“Kültürün anlam yükünü taşıyan, çeviri ve müzakerenin kesişiminde yer alan, arada kalan, o sınır-ötesi alandır.”
– Homi K. Bhabha
Geçiş Anında Kimliğin İnşası
‘Öte’ (beyond), ne yeni bir ufuktur ne de geçmişin geride bırakılması… Zamanın sonlarında, kendimizi zaman ve mekânın kesiştiği ve geçmiş ile şimdi, iç ile dış, dahil etme ile dışlama gibi karmaşık farklılık ve kimlik figürlerinin üretildiği geçiş anında buluruz.
Süreksizlikte İnşa Edilen Küresel Kimlikler
‘Yeni’ enternasyonalizmin çarpıcı yanı, özelden genele, maddi olandan mecazi olana geçişin, geçiş ve yücelmenin düz bir yolu olmayışıdır. Günümüz kültürünün ‘orta geçidi’, tıpkı kölelikte olduğu gibi, deneyimi bütünüyle kapsamayan bir yerinden edilme ve kopukluk sürecidir.
- Norveç’in ulusal nostaljisi, yamaçtaki karmaşık sesleri bastıramaz. Üçüncü Dünya’nın yoksullaşması ve küresel kapitalizmin zincirleri, Salvadorlu ya da Filipinli göçmen işçileri tutsak eden koşulları yaratır.
- Bu göçmenler, modern dünyanın büyük ekonomik ve politik diasporasının bir parçası olarak, tarihin sürekliliğinden koparılan o Benjaminci ‘şimdi’ anını temsil eder.
Fanon’un kültürel varlığın ‘inkâr edici etkinlik’ olarak tanınmasına yönelik arzusu, kültürel olarak kollektifleşmiş bir ‘şimdi’ algısının zaman sınırını kırmaya dair benim arzularımla örtüşür.
Homi K. Bhabha Kimdir?
Homi K. Bhabha, postkolonyal kuramın en etkili isimlerinden biri olan Hint asıllı bir düşünür ve kültürel kuramcıdır. En çok bilinen eseri The Location of Culture (1994), kimlik, kültürel fark, melezlik (hybridity) ve “üçüncü alan” (third space) kavramları üzerine yaptığı özgün katkılarla, postkolonyal teoriye damgasını vurmuştur.
Bhabha, özellikle Edward Said ve Gayatri Spivak ile birlikte postkolonyal eleştirinin üç temel figüründen biri olarak kabul edilir. Eserlerinde, kültürlerin sabit, saf ve tekil yapılar olmadığını; aksine, sömürge sonrası dünyada kimliklerin karşılaşma, çeviri ve müzakere yoluyla sürekli biçimlendiğini savunur.
Akademik olarak uzun süre Harvard Üniversitesi‘nde görev yapmış ve orada Humanities Center’ın direktörlüğünü yürütmüştür.
Kilit kavramları:
- Melezlik (Hybridity)
- Üçüncü Alan (Third Space)
- Aradalık (In-betweenness)
- Kültürel çeviri (Cultural Translation)
Bhabha’nın çalışmaları, edebiyat, kültürel çalışmalar, siyaset, mimarlık ve sosyoloji gibi pek çok alanda etkili olmuş, özellikle küreselleşme, göç ve kimlik üzerine yapılan tartışmalarda başvurulan temel kaynaklardan biri haline gelmiştir.
Bu makaledeki metinler, Homi K. Bhabha'un yazdığı kitabın İngilizce dilinden çevrilip alıntılanmıştır.
Yorumlar